و حزن و اندوه را در چهره هايتان آشكار سازند ، بطورى كه آثار ذلت و مسكنت و خوارى و بردگى از سر و رويتان ببارد ، و همه اينها به وسيله قتل عام و غارتها و اسيريها كه در شما اعمال مىكنند صورت بگيرد » . و مقصود از مسجد در جمله : * ( « وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَما دَخَلُوه أَوَّلَ مَرَّةٍ » ) * مسجد اقصى بيت المقدس - است و به حرف آن كس « 1 » كه گفته مراد از مسجد تمامى سرزمين بيت المقدس است ، و مجازا آن را مسجد خوانده نبايد اعتنا كرد . اين كلام دلالت بر چند نكته دارد : اول اينكه دشمنان بنى اسرائيل در نوبت اول هم داخل مسجد اقصى شده و آن را به قوه قهريه گرفتند ، و اگر در قرآن كريم آن را نياورده به منظور اختصار بوده است ، دوم اينكه داخل شدن در مسجد براى هتك حرمت و تخريب آن بوده ، سوم اينكه اين مهاجمين و مبعوثين براى مجازات بنى اسرائيل و گرفتن انتقام از ايشان همانها بودند كه در بار اول مبعوث برايشان شدند . و معناى جمله * ( « وَلِيُتَبِّرُوا ما عَلَوْا تَتْبِيراً » ) * اين است كه هلاك كنند و نابود سازند « هر كسى را » كه بر آن دست يابند ، مردم را كشته ، اموال را سوزانيده ، خانه ها را خراب و شهرها را ويران سازند . احتمال هم دارد كه « ما » مصدريه و به معناى مدت باشد ، و مضاف حذف شده ، تقدير چنين باشد : « و ليتبروا مدة علوهم تتبيرا » ولى معناى اول به فهم نزديكتر و با سياق آيه مناسبتر است . از مقايسه ميان وعد اول يعنى جمله * ( « بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا . . . » ) * و وعد دوم يعنى جمله * ( « لِيَسُوؤُا وُجُوهَكُمْ . . . » ) * اين معنا به دست مىآيد كه وعده دوم بر بنى اسرائيل سختتر بوده و در آن وعده نزديك بوده كه به كلى نابود شوند ، و در دلالت بر اين معنا همين عبارت كافى است كه فرمود : * ( « وَلِيُتَبِّرُوا ما عَلَوْا تَتْبِيراً » ) * . و معناى آيه اين است كه وقتى زمان وعده دوم رسيد ، يعنى بنى اسرائيل افساد بار دوم خود را از حد گذراندند ما همان بندگان خود را واداشتيم تا با فراهم آوردن اسباب حزن و اندوه و تحقق بخشيدن ذلت و مسكنت آنان چهره هايشان را اندوهگين نموده و نيز مانند نوبت نخستين وارد مسجد اقصى شوند و هر چه را كه بر آن غلبه يافتند هلاك نموده و سرزمينهايى را كه از آن عبور كردند ويران سازند .

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 399 .